Skip to main content Skip to page footer

INAMA NKURU Y’IGIHUGU KU GUTEZA IMBERE IMYITWARIRE MBONEZAMURIMO

Ku wa 13 Gicurasi 2026, Umuyobozi w'Agateganyo w'Inama y'Abakomiseri muri Komisiyo y’Igihugu ishinzwe Abakozi ba Leta, Bwana SEBAGABO MUHIRE Barnabé ku nshuro ya 3 yayoboye Inama yo ku Rwego rw'Igihugu yiga ku guteza imbere imyitwarire mbonezamurimo. Ni igikorwa kitabiriwe n’Umuyobozi w’Umujyi wa Kigali na ba Guverineri b’Intara, Abanyamabanga Bahoraho muri za Minisiteri, Abayobozi b’Ibigo bya Leta; Abayobozi b’Inzego z’Umutekano, Abayobozi b’Uturere, Abayobozi ba Sosiyete sivile: (PSF, CESTRAL, RTI, RALGA) n’abandi batumirwa. Iyi nama ikaba yarabereye ku kicaro cya Misiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu ikaba mu uburyo bw'Ikoranabuhanga bwa (webex video conference) n'imbona nkubone.

Uhereye ku nsanganyamatsiko y’uyu mwaka, ivuga ku “Gukemura imbogamizi zikigaragara mu guteza imbere imyitwarire mbonezamurimo mu Bakozi ba Leta; nk’inzira nyayo yatugeza mu Cyerekezo 2050,” Bwana SEBAGABO, atangiza iyi nama yo ku Rwego rw’Igihugu yavuze ko igamije kuganira no kungurana ibitekerezo ku myitwarire mbonezamurimo no gukora kinyamwuga mu Bakozi ba Leta. Yagize ati: “Nk’Umuyobozi w’Inama y’Abakomiseri ba Komisiyo y'Igihugu ishinzwe Abakozi ba Leta, nishimiye kuba turi kumwe muri iyi nama y’ingenzi nk’abayobozi b’Inzego za Leta dufite inshingano ikomeye yo gushaka no gucunga abakozi no kubafasha gukorera abaturage, turangwa n’ ubunyangamugayo no gutanga serivisi nziza kandi zinoze.”

Yongeraho ko imiyoborere myiza ishingira cyane ku ndangagaciro n’imyitwarire y’abakozi ba Leta. Iyo umukozi wa Leta yubahiriza amahame mbonezamurimo, serivisi zigatangwa neza kandi ku gihe, abaturage barushaho kugirira icyizere inzego za Leta; kandi ko iyi nama ari umwanya mwiza wo kwisuzuma, kurebera hamwe ibyagezweho, imbogamizi zigihari ndetse no gushakira hamwe ibisubizo birambye byatuma imyitwarire mbonezamurimo no gukora kinyamwuga birushaho kwimakazwa mu Nzego za Leta. 

Binyuze muri raporo z’ibikorwa bya Komisiyo by’ubugenzuzi ku micungire y’Abakozi ba Leta, isesengura rya raporo z’ubujurire n’iz’ibihano, dusanga hari ibibazo bikigaragara mu gushaka no gucunga abakozi ndetse n’imyatwarire y’abakozi kandi mu byiciro byose (abayobozi n’abakozi bayobora), bikagira ingaruka ku mitangire ya serivisi n’iterambere ry’Igihugu

kugira ngo tugere ku ntego z’icyerekezo 2050, yagize Ati: “Twese dufite inshingano zo kuba urugero rwiza mu mikorere no mu myitwarire, kugira ngo abaturage dukorera barusheho guhabwa serivisi nziza.”

yaboneyeho gushishikariza buri wese witabiriye iyi nama gutanga ibitekerezo mu bwisanzure, no gusangira ubunararibonye bwafasha mu gukomeza guteza imbere imyitwarire mbonezamurimo no gutanga serivisi nziza.

Mu ijambo ry’Umunyamabanga Uhoraho muri Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo yagaragaje ko twese nk’Abanyanywarwa tuzi u Rwanda mu ntekerezo tugenderaho kandi ko u Rwanda atari ahantu ahubwo ari ukuntu yagaragaje ko kuba Umunyarwanda Atari ubwenegihugu gusa ahubwo ni uburyo bw’imitekerereze, imigirire, imikorere, imibanire n’abandi. yagaruka ku biranga umunyarwanda aho yagize ati: arangwa n’ubupfura, ubushishozi, umurava, guca bugufi no kwitanga.

Yagaragaje ko mu mirimo dukorera Igihugu buri munsi hagenda hafatwa ibyemezo, kandi ko guha serice umuturage nabi biterwa n’ikemezo wafashe uwo munsi. 

Mu kiganiro cyatanzwe n’Umuyobozi w’Agateganyo w’Ishami rishinzwe guteza imbere imyitwarire mbonezamurimo, Bwana MBONIGABA Etienne cyagarutse ku ntego z’ibanze z’icyerekezo 2050 zo guteza imbere ubukungu, umusaruro n’imibereho myiza by’Abanyarwanda bose. Izo ntego zikaba zikubiye mu nkingi eshanu:

  1. Iterambere mu bushobozi n'imibereho myiza by'abaturage;
  2. Ubushobozi bwo kwishyira hamwe n'ibindi bihugu;
  3. Ubuhinzi bubyara ubukire;
  4. Iterambere ry'imijyi n'imiturire igezweho;
  5. Inzego zishoboye kandi zikora neza ibyo zishinzwe.

Kugira ngo icyerekezo 2050 kigerweho, n’uko Igihugu kigira umukozi ufite ubumenyi, ushoboye kandi witwara kinyamwuga kuko ariwe uzashyira mu bikorwa gahunda z’Igihugu bityo muri urwo rugendo akaba afatwa nk’ishingiro rya serivise za Leta.

Ubumenyi bujyanye n’igihe n’indangagaciro mbonezamurimo bizakomeza kuba kimwe mu biranga umukozi ukenewe ku isoko ry’umurimo. Ibi bikaba bisaba buri mukozi guhora yiga kandi ahugurwa mu nshingano “lifelong learning”.

Muri iki kiganiro abari mu nama nkuru yo ku rwego rw’Igihugu yigaga ku guteza imbere imyitwarire mbonezamurimo, banarebeye hamwe ku bijyanye n’imyitwarire mbonezamurimo y’Abakozi ba Leta bagaragaza ko ifite uruhare ntagereranywa mu rugendo rwageza Igihugu cyacu ku cyerekezo 2050, mu rwego rwo kubaka Inzego za Leta zishoboye kandi zikora neza ibyo zishinzwe, hari byinshi bimaze gukorwa ariko kandi haracyari n’imbogamizi, hakaba hakwiye gufatwa ingamba zatuma tugera ku ntego z’icyerekezo 2050.

Nubwo Igihugu cyacu cyashyizeho amategeko, amabwiriza na gahunda bigamije guteza imbere imyitwarire mbonezamurimo no gukora kinyamwuga kandi hakaba haratewe intambwe ishimishije, haracyagaragara imbogamizi mu nzego zimwe na zimwe za Leta. Izo mbogamizi zijyanye no:

  1.  Kutita ku ndangagaciro, imyitwarire mbonezamurimo n’umuco wo gukunda umurimo;
  2. Icyuho mu mikoranire n’igenamigambi rihuriweho;
  3. Icyuho mu bumenyi, amahugurwa no guhangana n’impinduka z’ikoranabuhanga
  4. Icyuho mu ifatwa ry’ibyemezo no mu micungire y’ingaruka

Ibi kandi bigateza ingaruka zirimo: Serivisi zitanoze n’umusaruro muke, kudindira kwa gahunda n’imishinga bya Leta, imicungire mibi y’umutungo wa Leta, imikorere idahuye n’indangagaciro, kudindira mu kugera ku ntego za NST2 na Vision 2050, no kugabanuka kw’icyizere abaturage bagirira Inzego za Leta n’abakozi ba Leta.

Komisiyo y’Igihugu ishinzwe Abakozi ba Leta ibona hakwiye gufatwa ingamba zikurikira:

  1. Gukomeza kwimakaza indangagaciro n’umuco nyarwanda mu nzego za Leta, iz’abikorera no mu rubyiruko, hagamijwe kubaka umuco w’ubunyangamugayo, gukunda umurimo no gukora kinyamwuga;
  2. Gukomeza kongerera ubushobozi abakozi ba Leta binyuze mu mahugurwa ahoraho ku myitwarire mbonezamurimo, leadership, accountability, service delivery na digital transformation;
  3. Kwimakaza ubuyobozi butanga urugero rwiza (Transformational Leadership) bushimangira gukorera mu mucyo, kubazwa inshingano no gushyira umuturage ku isonga;
  4. Kwimakaza umuco wo kubazwa inshingano mu nzego za Leta, harimo guhana no gushimira bigakorwa mu mucyo;
  5. Kunoza imikoranire n’igenamigambi hagati y’inzego za Leta n’abafatanyabikorwa, hagamijwe gukoresha neza umutungo wa Leta;
  6. Kurushaho gukoresha ikoranabuhanga mu mitangire ya serivisi no kwakira ibitekerezo by’abaturage, harimo gushyiraho uburyo bwizewe bwa anonymous feedback systems kugira ngo abaturage bagire uruhare mu kunoza serivisi;
  7. Gutoza urubyiruko indangagaciro n’umuco wo gukora kinyamwuga kuva mu mashuri, binyuze mu nteganyanyigisho, amatorero, clubs z’indangagaciro n’izindi gahunda z’uburere mboneragihugu;
  8. Gukomeza kwimakaza ihame ry’uburinganire no kudaheza mu miyoborere, mu mitangire ya serivisi no mu mahirwe y’akazi;
  9. Kwiyemeza kubahiriza amahame y’ubuziranenge mu mitangire ya serivise mu nzego zose za Leta. 

Asoza iyi nama Umunyamabanga Nshingwabikorwa wa Komisiyo y’Igihugu ishinzwe Abakozi ba Leta, Madamu Angelina MUGANZA yavuze ko Kugira ngo Igihugu kigere ku ntego, Abakozi ba Leta bakwiye kumva ko bafite inshingano zo kurangwa n’indangagaciro zo kugira imyitwarire mbonezamurimo, bagahora biga kandi bihugura kugira ngo ibikorwa byabo bijyane n’iterambere rigezweho no kugira imyitwarire mbonezamurimo (Professional Ethics) mu bakozi baba ab’Inzego za Leta n’Abikorera, gukunda umurimo no kuwunoza hagamijwe gutanga serivisi nziza kandi yihuse, no gushyira umuturage ku isonga bigira uruhare rukomeye mu gutuma gahunda n’intego z’Igihugu zigerwaho uko bikwiye;

Niyo mpamvu ubumenyi bujyanye n’igihe n’imyitwarire mbonezamurimo bizakomeza kuba bimwe mu bizaranga umukozi ukenewe ku isoko ry’umurimo kugira ngo Igihugu cyacu kigere ku ntego z’icyerekezo 2050. 

Kubaka urwego rwa Leta rufite imyitwarire mbonezamurimo n’ubunyamwuga ni urugendo rusaba uruhare rwa buri muyobozi na buri mukozi wa Leta. Imbogamizi zikiriho zigomba gufatwa nk’amahirwe yo gukomeza kunoza imikorere no kubaka inzego zitanga serivisi nziza, zubahiriza indangagaciro kandi zifitiwe icyizere n’abaturage.