Ruhango: Komisiyo y’Igihugu ishinzwe Abakozi ba leta mu gikorwa cyo kugenzura imincungire y’abarimu mu Turere.

Iri genzura ry’uburyo abarimu bashatswe n’uko bacungwa, Komisiyo y’Igihugu ishinzwe Abakozi ba Leta irimo kurikorera  mu Turere cumi na kamwe (11). Utwo Turere tukaba twaratoranyijwe hashingiwe ku kuba  ari two twagaragayemo ibibazo bitandukanye bijyanye n’ishakwa ndetse n’icungwa ry’abarimu.

 Ibigenzurwa:

1. Gusuzuma niba Placement y’abarimu yohererezwa Akarere mbere y’itangira ry’umwaka w’amashuri ariyo ikurikizwa mu gushaka no gushyira mu myanya abarimu;

2. Gususuma uko Abakozi bashatswe bakanashyirwa mu myanya;

3. Gusuzuma amadosiye y’abakozi;

4. Gusuzuma gahunda y’amahugurwa y’abakozi;

5. Gusuzuma uko Sitati Rusange igenga Abakozi ba Leta na Sitati yihariye igenga Abarimu b’amashuri y’incuke, abanza n’ayisumbuye zubahirizwa, harebwa ibijyanye:

·         Indahiro;

·         Igeragezwa (probation);

·         Imihigo y’igeragezwa n’ibyarivuyemo;

·          Ibaruwa yemeza umukozi burundu;

·          Kureba niba abarimu bose baranditswe ku rutonde rw’abarimu na REB;

·         Isuzumabushobozi, Imishahara n’intera abarimu bahemberwaho (kuzamurwa mu ntera n’amashimwe);

·         Kwimurwa (mutation);

·         Kureba ikigaragaza uko ibiruhuko bifatwa hashingiwe kuri Sitati ibagenga n’impushya;

·         Kureba ikigaragaza ko Akanama gashinzwe gukurikirana amakosa gahari muri buri Kigo;

·         Uburyo ibihano bitangwa;

·         Ihagarikwa ry’agateganyo;

·         Uburyo abakozi bava mu kazi (gusezera burundu, gusezererwa nta mpaka, guhagarika akazi mu  gihe kitazwi, guhagarika akazi mu gihe kizwi, kwirukanwa, ikiruhuko cy’izabukuru, urupfu (uburenganzira bujyanye na byo).

Mu Karere ka Ruhango , Komisiyo ikaba yaratangiye gukora iri genzura kuva kuwa 18 ugushyingo 2019 rikazageza  kuwa 06 Ukuboza 2019, biteganyijwe ko rizamara ibyumweru bitatu.

Abakozi ba Komisiyo bakihagera bashimye uburyo amadosiye y’abarimu muri aka Karere abitswe neza ahabugenewe kandi menshi mu yasuzumwe akaba arimo ibiteganyijwe n’amategeko byose.

Amadosiye y’abarimu mu Karere ka Ruhango uko ari 1966 afite icyumba cyihariye abitswemo akaba apanze mu tubati twabugenewe Umurenge ku murenge na buri kigo kiwubarizwamo, ku buryo nta dosiye yaburira mu zindi. Abakozi ba Komisiyo bagiye gukora igenzura bavugako kuba amadosiye abitse neza ,biborohereza akazi  kuko ushaka dosiye abona aho ikigo giherereye  ku buryo bworoshye.

 Mukanyirigira Beatrice , Umukozi mu Karere ka Ruhango ushinzwe imicungire y’abarimu, avugako ibyo batabikoreye korohereza Komisiyo mu igenzura , ahubwo ko ari gahunda bihaye yo gufata neza amadosiye kuko nabo biborohereza iyo hari dosiye bashaka kureba, kandi bikaba ari byo biteganyijwe n’amategeko agenga imicungire y’abakozi.

Uyu mukozi avugako kubera ubwinshi bw’amadosiye y’abarimu, bigoye kuyabika mu biro ukoreramo ukanabona aho wicara.  Ikaba ari yo mpamvu bafashe umwanzuro wo kuyashakira icyumba cyayo kugirango arusheho gucungwa neza.

Mukanyirigira avuga ko  bataragera  ku rwego babyifuzaho ariko ngo baracyabinoza ku buryo n’ibizagaragazwa n’igenzura bizafasha kurushaho kunoza ibitanoze.

Christine Uwamahoro, Umuyobozi w’Ishami Rishinzwe Ubutegetsi n’Imicungire y’Abakozi mu Karere ka Ruhango,avuga ko igenzura ribafasha kuzuza inshingano  kuko iyo ribaye banagirwa inama zijyanye n’akazi bashinzwe.Uyu muyobozi avuga ko iyo utabonye umuntu ukugenzura utamenya ibyo ukora neza  kugirango urusheho kubinoza cyangwa ibyo ukora nabi kugirango ubikosore ubashe kuzuza inshingano.

 Yagize ati.‘Byumwihariko,muri iri genzura rizamara ibyumweru bitatu rijyanye n’imicungire y’abarimu, ikiza nuko ukora igenzura ushatse wamuha urufunguzo byose akabyiyereka kuko ibigo bipanze neza‘.Yasoje avuga ko igenzura rizabafasha kumenya ibyaba byarabisobye bikaba bituzuye , nabyo bigakosorwa vuba kugirango barusheho kuba intangarugero mu micungire y’amadosiye n’abakozi.

Umunyamabanga Nshyingwabikorwa wa Komisiyo, Madamu Hon. Angelina Muganza, yakurikiranye uburyo abakozi ba Komisiyo barimo gukora igikorwa cy’igenzura mu  Karere ka Ruhango,aboneraho nawe gusura ahabikwa amadosiye y’abakozi ndetse anabonana n’Umuyobozi w’akarere ari kumwe n’abandi bakorana mu bijyanye n’imicungire y’abakozi.

Muri urwo ruzinduko,yasobanuriye Umuyobozi w’Akarere intego y’igenzura Komisiyo ikora mu bijyanye n’imicungire y’abakozi, agaragaza ko biri mu murongo wo gusuzuma ko inzego za Leta zubahiriza amahame , politiki,amategeko n’amabwirizabijyanye n’imicungire y’abakozi ba Leta ari nayo ntego y’urwego rwa Komisiyo.

Yibukije abari mu nama ko iyo imicungire y’abakozi inogejwe, abakozi n’abayobozi bakita ku nshingano zabo  uko bikwiye , bibyara umusaruro bigatuma urwego rugera ku mihigo rwiyemeje.

 Umuyobozi w’Akarere ka Ruhango, Bwana HABARUREMA Valens yashimiye Ubuyobozi bwa Komisiyo yizeza ko nabo bazakomeza gufasha abakozi ba Komisiyo kubona ibikenewe byose byatuma igenzura rigenda neza kugirango Komisiyo izafashe Akarere  kumenya ibikorwa neza n’ibikwiye kunozwa kugirango  imicungire y’abarimu irusheho kugenda neza.

Abayobozi bombi bashimangiye ko gucunga neza abakozi no kwirinda amakimbirane ari inkingi ikomeye mu kugera ku  musaruro ukenewe.

Umunyamabanga nshingwabikorwa wa Komisiyo nawe yashimye uburyo dosiye zibitse neza kandi ahabugenewe , asoza avugako n’imyanzuro(recommendations) y‘igenzura igomba kubahirizwa kugirango amakosa azaba yaragaragaye  akosorwe.

Antoine SHYAKA

Public relations and communication officer